ડાયપર ક્યારે છોડાવવું: તમારા બાળકમાં પોટી ટ્રેનિંગની તૈયારીના સંકેત

પહેલા જન્મદિવસ અને બીજા જન્મદિવસની વચ્ચે ક્યારેક કોઈ સગાં તમારા બાળકનું ડાયપર જોઈને પ્રેમથી કહેશે કે તેમના જમાનામાં તો બાળકો એક વર્ષે જ ટ્રેઇન થઈ જતાં.

તેમનો ઇરાદો સારો છે. પોતાનાં બાળકો વિશે તેઓ સાચાં પણ હોઈ શકે, જે આખો દિવસ સુતરાઉ લંગોટમાં રહેતાં અને કોઈ મોટું માણસ હંમેશા હાથવગું રહેતું. પણ એ વાત ચુકાદા જેવી લાગે છે: તમારું બાળક મોડું છે, અને વાંક ડાયપરનો છે.

વાંક ડાયપરનો નથી, અને આ બાબતે સંશોધન અસામાન્ય રીતે સ્પષ્ટ છે. કેલેન્ડર પરની ઉંમર જ સૌથી ઓછી કામની વસ્તુ સાબિત થાય છે. એના કરતાં સારા સંકેતો છે, તમારું બાળક એ આપી પણ રહ્યું છે, અને એને બરાબર વાંચવાથી આખી પ્રક્રિયા ટૂંકી થાય છે.

ઉંમર ખરેખર શું કહે છે

American Academy of Pediatrics કહે છે કે બાળકોમાં પેશાબ અને સંડાસ પરનો કાબૂ સામાન્ય રીતે 18 થી 24 મહિનાની વચ્ચે દેખાવા લાગે છે. અમેરિકામાં ટ્રેનિંગ શરૂ કરવાની સરેરાશ ઉંમર 2 થી 3 વર્ષની વચ્ચે છે, અને ત્યાંનાં મોટાભાગનાં બાળકો 4 વર્ષ સુધીમાં સંડાસ અને પેશાબ બંનેની ટ્રેનિંગ પૂરી કરી લે છે.

NHS પણ આવો જ ગાળો આપે છે: લગભગ બધાં બાળકોને 18 મહિનાથી અઢી વર્ષની વચ્ચે પોટી ટ્રેનિંગ આપી શકાય છે.

આ ગાળા બહુ પહોળા છે, અને એ શરૂ કરવાના ગાળા છે, પૂરું કરવાની છેલ્લી તારીખ નહીં. 20 મહિને શરૂ કરતું બાળક અને 32 મહિને શરૂ કરતું બાળક, બંને તદ્દન સામાન્ય છે.

વહેલું શરૂ કરવાથી વહેલું પૂરું કેમ નથી થતું

ટોઇલેટ વાપરવા માટે ત્રણ વસ્તુ સાથે આવવી જોઈએ: થોડી વાર પેશાબ રોકી શકે એવું મૂત્રાશય, સંકેત સમયસર ઓળખી લે એવું મગજ, અને તૈયાર હોય એવું બાળક. પહેલી બે વસ્તુ શારીરિક વિકાસ છે. ગમે તેટલી પ્રેક્ટિસ તેને ઝડપી બનાવી શકતી નથી.

ત્રીજી વાત પણ એટલી જ મહત્વની છે. AAP સીધું કહે છે: ટોઇલેટ ટ્રેનિંગની મુશ્કેલી ત્યારે થાય છે જ્યારે બાળક ટોઇલેટ ન વાપરવાનું નક્કી કરે. તૈયાર થયા પહેલાં દબાણ કરાયેલું બાળક મોટે ભાગે એટલું જ શીખે છે કે પોટી એવી જગ્યા છે જ્યાં મોટેરાં તંગ થઈ જાય છે.

પહેલાંના જમાનામાં બહુ વહેલું શરૂ કરતાં કુટુંબો ઘણી વાર બાળકને ટ્રેઇન કરતાં નહોતાં. તેઓ પોતાની જાતને ટ્રેઇન કરતાં હતાં: ક્ષણ ઓળખીને બાળકને સમયસર પકડી લેવાનું. એ ખરેખર એક આવડત છે અને માનભરી પરંપરા છે, પણ બાળક જાતે ટોઇલેટ જાય એ વાત જેવું નથી.

ડિસ્પોઝેબલ ડાયપર અડચણ નથી

એક સામાન્ય ચિંતા એ છે કે આજકાલનાં ડાયપર એટલાં સૂકાં લાગે છે કે બાળક ભીનું એટલે શું એ કદી શીખતું જ નથી. એમાં થોડું સાચ છે: NHS કહે છે કે ચડ્ડી પહેરવાથી બાળકને પોતે ભીનું છે કે સૂકું તે સમજાય છે.

પણ જવાબ એ નથી કે બાર મહિને ડાયપર બંધ કરીને આશા રાખવી. જવાબ એ છે કે બાળક તૈયાર થાય ત્યાં સુધી તેને આરામમાં અને રેશ વગરનું રાખવું, પછી તેને સમજવાની તક આપવી, જેમ કે NHS સૂચવે છે તેમ તૈયારી ચાલે ત્યારે રોજ આશરે 30 મિનિટ ડાયપર વગર રાખવું.

તૈયારીના સંકેત

આ યાદ રાખવા જેવો ભાગ છે. AAP આ સંકેત ગણાવે છે, જે બતાવે છે કે બાળક વિકાસની દૃષ્ટિએ તૈયાર હોઈ શકે:

• દિવસે એકસાથે ઓછામાં ઓછા 2 કલાક સૂકું રહે, અથવા દિવસની ઊંઘ પછી સૂકું હોય
• કણસીને, અટકી જઈને કે ઉભડક બેસીને બતાવે કે તેને જવું છે
• સાદી સૂચના સમજીને પાળી શકે
• બાથરૂમ સુધી ચાલીને જઈ-આવી શકે અને કપડાં ઉતારવામાં મદદ કરી શકે
• ભીના ડાયપરમાં રહેવું ન ગમે અને બદલાવવાનું માગે
• ટોઇલેટ કે પોટી વાપરવાનું કહે
• મોટાં બાળકો જેવી ચડ્ડી પહેરવાનું માગે

સાતેસાત સંકેત હોવા જરૂરી નથી. NHS થોડું નરમ વલણ લે છે અને નોંધે છે કે કેટલાંક બાળકો ક્યારેય સ્પષ્ટ સંકેત આપતાં નથી, એટલે દરેકની રાહ જોવાની જરૂર નથી. એમાંના મોટાભાગના પર તમે નિશાની કરી શકો, ખાસ કરીને પહેલા બે પર, ત્યારે તમારા બાળકનું શરીર તૈયાર છે.

છેલ્લો ભાગ તમારો છે: શાંત પખવાડિયું પસંદ કરો. નવું ભાઈ-બહેન આવે, ઘર બદલાય, લાંબો પ્રવાસ હોય કે પ્લેસ્કૂલ શરૂ થાય, એ અઠવાડિયું નહીં.

શરૂઆત કેવી રીતે કરવી

શરૂ કરતા પહેલાં તૈયારી કરો. NHS સૂચવે છે કે સાથે બેસીને એના વિશેની ચોપડીઓ વાંચો, ઢીંગલી કે રમકડાથી શું થાય છે તે બતાવો, બાળકને પોટી પર બેસવાની પ્રેક્ટિસ કરવા દો, પેશાબ અને સંડાસ વિશે સાદા શબ્દોમાં વાત કરો, અને ડાયપર બાથરૂમમાં બદલો જેથી એ જગ્યાનો અર્થ સમજાય.

પછી તમારો દિવસ પસંદ કરો. NHS ની સલાહ છે કે દિવસે ડાયપર વાપરવાનું બંધ કરીને ચડ્ડી પહેરાવવી, કારણ કે ચડ્ડીથી બાળકને ફરક અનુભવાય છે. જમ્યા પછી, ઊંઘ પછી અને બહાર જતાં પહેલાં પોટી પર બેસાડો, અને પોટી એવી જગ્યાએ રાખો જ્યાં બાળક જાતે પહોંચી શકે.

ભારતીય ઘરોમાં નિયમિત ટોઇલેટ પર બાળકની સાઇઝની સીટ અને બાથરૂમમાં નીચી પોટી, બંને ચાલે છે. તમારું બાળક ખરેખર જેના પર બેસે તે પસંદ કરો.

ફક્ત સફળતાનાં નહીં, પ્રયત્નનાં પણ વખાણ કરો. ભીનું થવાનું થશે જ. NHS અહીં હિંમત આપે છે: આવું થઈ જવું શીખવાની પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ છે અને મોટાભાગનાં બાળકો સાથે થાય છે, અને સૌથી સારો જવાબ એ છે કે ગુસ્સે કે નારાજ ન થવું.

પહેલાં દિવસ, પછી રાત

દિવસે સૂકા રહેવું અને રાત્રે સૂકા રહેવું, બે અલગ સિદ્ધિ છે અને ઘણી વાર એમની વચ્ચે મહિનાઓનું અંતર હોય છે. NHS નોંધે છે કે મોટાભાગનાં બાળકો દિવસે સૂકાં રહેતાં થઈ જાય પછી રાત્રે સૂકાં રહેતાં શીખે છે, અને સૂચવે છે કે બાળક દિવસની ઊંઘ પછી નિયમિત સૂકું રહેતું થાય એટલે ઊંઘ વખતે ચડ્ડી અજમાવવી.

એટલે રાત્રે ડાયપર પહેરાવતાં રહો, નિષ્ફળતાની કોઈ લાગણી વગર. આ તબક્કે પેન્ટ ડાયપર કામનું છે, કારણ કે તે ચડ્ડીની જેમ ઉપર-નીચે થાય છે, જેથી પથારી સૂકી રહે અને બાળક એ હલનચલનની પ્રેક્ટિસ કરી શકે. અમારી ગાઇડ ટેપ ડાયપરથી પેન્ટ ડાયપર પર ક્યારે જવું અને પેન્ટ સ્ટાઇલ અને ટેપ ડાયપરની સરખામણી આ પ્રકાર સમજાવે છે, અને અમારી ડાયપર સાઇઝ ગાઇડ મોટાં બાળકોને જોઈતી મોટી સાઇઝ આવરી લે છે.

જો વાત આગળ ન વધે તો

એક અઠવાડિયું શાંતિથી પ્રયત્ન કરવા છતાં ફક્ત રડવાનું જ થાય, તો અટકી જાઓ. કંઈ કહ્યા વગર ડાયપર પર પાછા જાઓ અને એક મહિના પછી ફરી પ્રયત્ન કરો. કશું ગુમાવ્યું નથી. 30 મહિને તૈયાર બાળક સામાન્ય રીતે 22 મહિને ન તૈયાર બાળક કરતાં ઝડપથી શીખે છે.

તમારા બાળકને પેશાબ કે સંડાસ વખતે દુખાવો થતો લાગે, વારંવાર કબજિયાત રહેતી હોય, અથવા પહેલાં બરાબર સૂકું રહેતું બાળક ફરી ભીનું કરવા લાગે, તો ડૉક્ટરને બતાવો. પ્રગતિ વિશે બીજી કોઈ પણ ચિંતા હોય તો NHS ની સલાહ સીધી છે: તમારા હેલ્થ વિઝિટર કે ડૉક્ટરને પૂછો. કૂલા પર બળતરા હોય તો કોઈ પણ બાળક પોટીથી દૂર ભાગે છે, એટલે ડાયપર રેશ અટકાવવા અંગેની અમારી ગાઇડની દિનચર્યા છેક સુધી ચાલુ રાખો.

સગાંને શું કહેવું

તેમને કહો કે ડૉક્ટરો 18 મહિનાથી 3 વર્ષની વાત કરે છે, કે તમે સંકેત પર નજર રાખો છો, અને તેમનું પૌત્ર બરાબર સમયસર છે. પછી બાળકને રોજ કેટલાં ડાયપર જોઈએ અંગેની અમારી ગાઇડની મદદથી બીજા થોડા મહિનાનો સ્ટોક ગોઠવો. Caldiors ખાસ આ વચગાળાના તબક્કા માટે પેન્ટ સ્ટાઇલ ડાયપર વિકસાવી રહ્યું છે, જ્યારે બાળક જાતે વસ્તુ ઉપર-નીચે કરતાં શીખતું હોય.

આ માર્ગદર્શિકા માતા-પિતા માટે સામાન્ય માહિતી આપે છે, તે તબીબી સલાહ નથી. ત્વચા પર લાંબા સમય સુધી રહેતી બળતરા કે સ્વાસ્થ્યની કોઈ પણ ચિંતા માટે તમારા બાળકના ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.