ડાયપર રેશ: કારણો, બચાવ અને ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું

લાલાશ રાતોરાત દેખાય છે. ગઈ કાલે ત્વચા સારી હતી; આજે સવારે ડાયપર નીચે લાલચોળ ચકામું છે અને વાઇપ અડતાં જ રડતું બાળક છે.

પહેલા વર્ષમાં લગભગ દરેક માતા-પિતાને ડાયપર રેશનો અનુભવ થાય છે, અને લગભગ દરેકનો પહેલો વિચાર એ હોય છે કે પોતાનાથી કંઈક ભૂલ થઈ. મોટે ભાગે થઈ હોતી નથી. રેશનું એક મુખ્ય કારણ છે, બીજાં થોડાં કારણો છે, અને એવી એક ઘરેડ છે જે મોટાભાગનો રેશ રોકી લે છે. આમાં સારાં માતા-પિતા હોવા કે ન હોવાનો સવાલ જ નથી.

ત્વચા પર ખરેખર શું થાય છે, તેને શું રોકે છે અને ઘરે ઇલાજ કરવાનું ક્યારે બંધ કરવું, એ અહીં છે.

ડાયપર રેશ ખરેખર છે શું

American Academy of Pediatrics સૌથી સામાન્ય પ્રકારને સાદી રીતે સમજાવે છે: ડાયપરવાળો ભાગ દિવસનો મોટો હિસ્સો બે ખૂબ બળતરા કરતી વસ્તુઓના સંપર્કમાં રહે છે, પેશાબ અને પોટી. ડાયપર નીચે ગરમ અને ભેજવાળી રહેતી ત્વચા પોચી પડે છે, અને પછીનું કામ આ બળતરા કરતી વસ્તુઓ અને ઘસારો કરી નાખે છે.

બીજાં કારણોમાં યીસ્ટનો ચેપ, બૅક્ટેરિયાનો ચેપ અને ડાયપર, વાઇપ્સ કે કોઈ ક્રીમમાંની કોઈ વસ્તુની એલર્જી આવે છે. NHS આ યાદીમાં ઝાડા, બળતરા કરતા વાઇપ્સ અને ડાયપરનો પોતાનો ઘસારો પણ ઉમેરે છે. ગરમી અને ભરાઈ રહેલો ભેજ આ બધાની શક્યતા વધારે છે, એટલે જ ભારતના ઉનાળા અને ચોમાસામાં રેશ વધુ થાય છે.

પ્રકાર કેવી રીતે ઓળખવા

બળતરાવાળો રેશ સામાન્ય રીતે ગુલાબી કે લાલ હોય છે, સપાટ કે થોડો ચકચકિત, અને ડાયપરને અડતા ગોળ ભાગો પર હોય છે: કૂલા, જાંઘ, પેટનો નીચેનો ભાગ. ચામડીની ગડીઓ ઘણી વાર બચી જાય છે, કારણ કે ત્યાં ડાયપર અડતું નથી.

યીસ્ટનો રેશ વધુ ઘેરો લાલ હોય છે, ગડીઓ અને વળાંકોમાં બેસે છે, અને તેની કિનારીએ ઘણી વાર નાનાં લાલ ટપકાં વેરાયેલાં હોય છે. ફક્ત બેરિયર ક્રીમથી તે મટતો નથી અને તેના માટે ડૉક્ટરની જરૂર પડે છે.

એલર્જી ત્યાં દેખાય છે જ્યાં કોઈ ચોક્કસ વસ્તુ ત્વચાને અડે છે, જેમ કે કમરપટ્ટા નીચેની એક પટ્ટી, અને એ પ્રોડક્ટ વાપરો ત્યારે દર વખતે પાછી આવે છે. અમારી સંવેદનશીલ ત્વચા માટેનાં ડાયપર વિશેની ગાઇડ સમજાવે છે કે એ વસ્તુ કેવી રીતે શોધવી.

મોટાભાગનો રેશ રોકતી પાંચ આદતો

આ વાત યાદ રાખવા જેવી છે. ત્વચાના ડૉક્ટરો અને બાળરોગ નિષ્ણાતો એક જ ટૂંકી યાદી પર સંમત છે:

• ડાયપર ભીનું કે ગંદું થાય કે તરત બદલો. American Academy of Dermatology આને પહેલા નંબરે મૂકે છે: દરેક ગંદું ડાયપર, ભલે ફક્ત ભીનું જ હોય, બને તેટલું જલદી બદલો, કારણ કે ભીનાશ ત્વચામાં બળતરા કરે છે.
• સાદા પાણી અને નરમ કપડાથી, અથવા આલ્કોહોલ વગરના અને સુગંધ વગરના વાઇપ્સથી હળવેથી સાફ કરો. ઘસો નહીં. ત્વચા છોલાયેલી હોય તો લૂછવા કરતાં પાણીની સ્પ્રે બોટલ વધુ હળવી પડે છે.
• પૂરેપૂરું કોરું કરો. થપથપાવીને લૂછો, પછી નવું ડાયપર પહેરાવતાં પહેલાં હવાને બાકીનું કામ પૂરું કરવા દો. નવા ડાયપર નીચે ભીની રહી ગયેલી ગડી એ જ પછીના રેશની શરૂઆત છે.
• પૂરતું ઢીલું ફિટ રાખો. NHS કહે છે કે ડાયપર બહુ ટાઇટ ન પહેરાવવું, કારણ કે તેનાથી ત્વચામાં બળતરા થાય છે. વજન પ્રમાણે સાઇઝ તપાસો અને પગની ફ્રિલ્સ બહારની તરફ રાખો.
• થોડો સમય ડાયપર વગર રાખો. NHS ની સલાહ છે કે બની શકે ત્યારે ડાયપર કાઢી નાખો, કારણ કે આખો સમય ડાયપર પહેરી રાખવાથી રેશની શક્યતા વધે છે.

બેરિયર ક્રીમ: ક્યારે અને કેવી રીતે

બેરિયર ક્રીમ ત્વચા અને ભીનાશ વચ્ચે એક પડ બનાવે છે. NHS દરેક વખતે ડાયપર બદલો ત્યારે ત્વચાના રક્ષણ માટે પાતળું પડ લગાવવાનું સૂચવે છે; AAP ઝિંક ઓક્સાઇડ અને પેટ્રોલેટમને સારા વિકલ્પ ગણાવે છે; અને રેશ થઈ ગયો હોય તો AAD ની સલાહ છે કે ઝિંક ઓક્સાઇડનું જાડું પડ લગાવો, કેકની ઉપર ફ્રોસ્ટિંગ કરતા હો એમ, અને દર વખતે ડાયપર બદલો ત્યારે એ બધું લૂછી ન નાખો.

તેને સ્વચ્છ, કોરી ત્વચા પર લગાવો, અને કેટલું લગાવવું તે માટે તમારા પોતાના ડૉક્ટરની સલાહ પાળો. એકસાથે ઘણી નવી પ્રોડક્ટ ઉમેરવાનું ટાળો. NHS ડાયપરવાળા ભાગમાં સાબુ, બેબી લોશન, બબલ બાથ અને ટેલ્કમ પાવડર ન વાપરવાનું પણ કહે છે. સ્ટીરોઇડ કે એન્ટિફંગલ ક્રીમ નિદાન થયેલા રેશ માટે છે, બચાવ માટે નહીં, અને ફક્ત ડૉક્ટરની સલાહથી જ.

ભારતની ગરમી અને ભેજમાં વધારાની કાળજી

ગરમીમાં ડાયપર ભીનું થાય એ પહેલાં જ તેની નીચે પરસેવો થાય છે. ઘરમાં ડાયપર ઉપર સુતરાઉ કાપડનું એક જ હલકું પડ રાખો, પ્લાસ્ટિક કે વોટરપ્રૂફ પેન્ટ ન પહેરાવો, ગરમ બપોરે વધુ વાર તપાસો અને રોજ ત્વચાને હવા લાગવા દો. અમારી ભારતના ઉનાળા અને ચોમાસામાં ડાયપર વિશેની ગાઇડમાં આખી ઘરેડ છે.

ડાયપર પોતે મહત્વનું છે?

ઉપરની આદતો કરતાં ઓછું, પણ હા. જે ડાયપર પ્રવાહીને સપાટીથી દૂર ખેંચી લે અને દબાણ પડે ત્યારે પણ નીચે પકડી રાખે, તે બે વખતના બદલવા વચ્ચે ત્વચાને વધુ કોરી રાખે છે, જે અમારી શોષણ ક્ષમતા ગાઇડ સમજાવે છે. જલદી અસર થાય એવાં બાળકો માટે સુગંધ વગરનું, લોશન વગરનું મટિરિયલ અને નરમ, ઢાંકેલી કિનારીઓ મહત્વનાં છે.

કોઈ ડાયપર જાતે રેશ રોકતું નથી. સૌથી સારું ડાયપર બે વખતના બદલવા વચ્ચે થોડો વધુ કોરો સમય આપે છે, ઓછી વાર બદલવાની છૂટ નહીં.

ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું

AAP કહે છે કે બે-ત્રણ દિવસના ઇલાજ પછી પણ રેશ ન જતો હોય કે વધતો હોય, અથવા તેમાં ફોલ્લીઓ, ઉખડતી ત્વચા, પરપોટા, કે પરુવાળા, ઝમતા કે પોપડીવાળા ચાંદાં હોય, તો બાળકના ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. NHS ઉમેરે છે: રેશ બીજા ભાગોમાં ફેલાય, બાળકને સખત તાવ આવે કે તે ખૂબ બેચેન લાગે, તો હેલ્થ વિઝિટર કે ડૉક્ટરને બતાવો.

રેશ સાથે તાવ હોય, બાળકને ખૂબ દુખાવો થતો હોય કે તે છાનું જ ન રહેતું હોય, તો તરત જાઓ. ગડીઓમાં થયેલો અને કિનારીએ ટપકાંવાળો રેશ, કે વારંવાર એક જ જગ્યાએ પાછો આવતો રેશ, પણ બતાવવા જેવો છે, કારણ કે યીસ્ટ અને એલર્જીનો ઇલાજ સાદી બળતરા કરતાં જુદો હોય છે.

એક હૈયાધારણ

AAD સ્પષ્ટ કહે છે: બાળકોની ત્વચા ખૂબ નાજુક હોય છે, અને કેટલીક વાર માતા-પિતાના પૂરા પ્રયત્નો છતાં ડાયપર રેશ થઈ જ જાય છે. તરત ડાયપર બદલવાથી, હળવેથી સાફ કરવાથી અને કોરું કરવાથી મોટાભાગનો હળવો રેશ થોડા દિવસમાં શમી જાય છે.

ઘરેડ સાદી રાખો, કોઈ પ્રોડક્ટની અસર હોવાની શંકા હોય તો એક વખતે એક જ પ્રોડક્ટ બદલો, અને શંકા હોય ત્યારે મદદ માગો. તમે ડાયપર અને વાઇપ્સનો સ્ટોક ગોઠવતા હો, તો બાળકને રોજ કેટલાં ડાયપર જોઈએ એ વિશેની અમારી ગાઇડ ધ્યાન રાખે છે કે તરત ડાયપર બદલવાની વાત ખાલી પેક પાસે આવીને અટકે નહીં.

આ માર્ગદર્શિકા માતા-પિતા માટે સામાન્ય માહિતી આપે છે, તે તબીબી સલાહ નથી. ત્વચા પર લાંબા સમય સુધી રહેતી બળતરા કે સ્વાસ્થ્યની કોઈ પણ ચિંતા માટે તમારા બાળકના ડૉક્ટર સાથે વાત કરો.